Onze geschiedenis

Het Westlands Museum is tot stand gekomen in 1991 na een fusie van het Westlands Streekmuseum, het Tuinbouwmuseum en het Westlands Centrum voor Streekhistorie. De oudste voorloper, het Streekmuseum, is al in 1908 opgericht als een Naaldwijkse oudheidskamer. Naaldwijkse notabelen verzamelden lokale oudheden en toonden ze aan het publiek, onder andere in het zeventiende-eeuwse Raadhuis te Naaldwijk.
De drie Naaldwijkse museale instellingen die samen het nieuwe Westlands Museum vormden kregen in 1993 de vestiging op de huidige plek. Hier werd een oude boerderij voor verbouwd. Op het terrein achter het museumgebouw is een historische tuin ingericht, waarin met authentieke materialen een Westlands tuinbouwbedrijf uit vroegere tijden is nagebouwd. In 2025 is het Westlands Museum zich, naast tuinbouwerfgoed en streekhistorie, ook op beeldende kunst gaan richten.

Streekmuseum
In de jaren dertig verschenen er twee zeer actieve personen op het Westlandse historische toneel, de heren A. van der Marel en J. Emmens. Zij richtten in 1935 het Genootschap Oud-Naaldwijk op, dat de Oudheidskamer – die toen Gemeentemuseum Naaldwijk heette – nieuw leven inblies. Een kapel werd ingericht als museum. Deze leegstaande kapel stond in het Heilige Geest Hofje in Naaldwijk, waar het tot 1920 gebruikt werd als synagoge door de Joodse gemeenschap. Vanaf 1935 was hier een permanente expositie te zien over de Naaldwijkse en Westlandse geschiedenis.
De naam werd in 1953 veranderd van Gemeentemuseum Naaldwijk in Westlands Streekmuseum. Dit museum is tot de fusie in 1991 in de kapel van het Heilige Geest Hofje gebleven. In de jaren tachtig kreeg het een tweede ruimte erbij voor wisselexposities, in de Oude Pastorie aan het Wilhelminaplein.

Historische tuin
Rond 1970 vond er een grote modernisering plaats in de Westlandse tuinbouwsector. Oude bedrijven werden afgebroken en sloten vervangen door wegen. Veel historisch materiaal dreigde te verdwijnen. In 1970 ontstond daarom de stichting Tuinbouwhistorie die oude tuinbouwmaterialen en -gereedschappen verzamelde, met als doel het inrichten en in bedrijf houden van een historische tuin. Een stuk grond vinden was lastig, maar men opende in 1980 alvast het Tuinbouwmuseum in de historische boerderij Cruijsbrouck in Naaldwijk om de collectie te tonen. Uiteindelijk werd de wens vervuld na de fusie in 1993. De huidige tuin is gebaseerd op een ontwerp uit 1973, alleen kleiner dan het Tuinbouwmuseum in gedachten had. De originele tuin- en druivenmuren en verschillende typen oude kassen zijn afkomstig uit verschillende plaatsen in het Westland, waar ze plaats moesten maken voor moderne kassen of huizenbouw. In de historische tuin worden groenten, fruit en bloemen geteeld op de manier die (ver) voor de jaren zeventig gebruikelijk was.
De boerderij waarin ons museum gevestigd is kent een lange voorgeschiedenis. De oudste vermelding dateert uit 1623. De zogeheten krukboerderij werd in 1865 door boer Adrianus Olsthoorn vervangen door de huidige boerderij. Kassenbouwbedrijf Jan van der Hoeven kocht rond 1970 de boerderij om de gronden eromheen om te zetten in tuinbouwkavels. De boerderij werd daarna verkocht aan tuinbouwcoöperatie Comtu, die er een potgrondbedrijf vestigde. De schuur aan de noordkant werd daarbij verbouwd tot woonhuis.

Streekhistorie
Een van de drie museale instellingen was de stichting Westlands Centrum voor Streekhistorie, waarin alle Westlandse historische werk- en studiegroepen sinds 1976 verenigd waren. Tot 1970 hield alleen het Genootschap Oud-Westland, voortgekomen uit het Genootschap Oud-Naaldwijk (uit 1935), zich bezig met historisch onderzoek. Rond 1970 ontstond er verandering door nieuwe leden, onder wie de heer M. van Adrichem. Hij was een belangrijke voortrekker en stond aan de basis van de Westlandse historische werkgroepen die in elk dorp ontstonden. Ook de studiegroepen per onderwerp, zoals kastelen of archeologie, waren het initiatief van Van Adrichem.
Het Centrum voor Streekhistorie was gevestigd in de Oude Pastorie aan het Wilhelminaplein in Naaldwijk waar de werkgroepen een eigen bibliotheek, archief, fotografieruimte, vergaderruimten en expositieruimte hadden. Deze expositieruimte werd gedeeld met het Westlands Streekmuseum dat er zijn exposities organiseerde.

Kunst
Het Westlands Museum, dat in 1993 startte als ‘museum voor streek- en tuinbouwhistorie’, heeft in zijn collectie ook kunstwerken. Daarnaast bevinden zich in het gemeentelijk archief vele kunstwerken van de hand van Westlandse kunstenaars of werken die over het Westland gaan. In 2018 besloot een groep initiatiefnemers van ‘stichting Kunstmuseum Westland’ dat dit cultureel erfgoed van het Westland meer zichtbaar moest worden. Dit resulteerde uiteindelijk in 2025 in een samengaan met het Westlands Museum. Hierdoor worden er meer wisselexposities georganiseerd die beeldende kunst – met een Westlands thema – als onderwerp hebben.